W spółce komandytowej zbycie udziału spółkowego, czyli ogółu praw i obowiązków, jest sposobem na przeniesienie na inną osobę tytułu uczestnictwa w spółce, będącego odpowiednikiem sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcji w spółkach akcyjnych. Tym samym odróżnić należy zbycie (do którego niezbędny jest zbywca i nabywca udziału spółkowego) od innych zmian statusu wspólnika lub zmian w składzie osobowym spółki komandytowej, np. przystąpienia lub wystąpienia wspólnika.

Ograniczenia dotyczące zbycia ogółu praw i obowiązków wspólnika

Ze względu jednak na osobistą więź wspólnika i spółki osobowej, swobodny obrót udziałem spółkowym może być wyłączony lub znacznie ograniczony. Przepisy ustanawiają w art. 10 ksh. ogólną zasadę, że udział spółkowy może podlegać zbyciu tylko jeżeli pozwala na to umowa spółki, i to tylko po uzyskaniu zgody pozostałych wspólników, chyba że umowa stanowi inaczej.

W razie milczenia umowy spółki w tej kwestii udział spółkowy nie może podlegać swobodnemu obrotowi, a wspólnik, który nie zamierza kontynuować uczestnictwa w spółce powinien skorzystać z innych uprawnień, związanych np. z prawem wypowiedzenia umowy spółki i wystąpienia ze spółki. Wpis zmian umowy spółki do KRS nie ma charakteru konstytutywnego, przyjmuje się zatem, że w razie porozumienia wszystkich wspólników w sprawie zbycia udziału spółkowego przez jednego z nich, dopuszczalne jest podjęcie uchwały w sprawie zmiany umowy spółki zezwalającej na zbycie, a następnie dokonanie zbycia ogółu praw i obowiązków niezwłocznie po podjęciu uchwały.

Niewyrażenie zgody przez wspólników na zbycie udziału spółkowego

Niewyrażenie zgody przez wszystkich wspólników na zbycie udziału spółkowego, w przypadku braku odmiennych postanowień umowy spółki, skutkować będzie bezskutecznością ewentualnego zbycia dokonanego bez takiej zgody. Odmienne postanowienia umowy mogą przewidywać w szczególności konieczność uzyskania zgody części wspólników, podjęcia uchwały określoną większością głosów, a nawet całkowicie wyłączać obowiązek uzyskania zgody pozostałych wspólników. Choć spółki komandytowe w swej konstrukcji co do zasady nie wiążą się z tak swobodnym i powszechnym obrotem jednostkami uczestnictwa jak to ma miejsce przykładowo w spółkach akcyjnych, przyjmuje się jednak takie rozwiązanie za dopuszczalne, a nawet wskazane w niektórych, np. bardziej rozbudowanych strukturach spółek komandytowych. W tym zakresie dopuszczalne jest również rozróżnienie w umowie spółki pomiędzy procedurą zbycia ogółu praw i obowiązku komplementariusza (które ma istotniejsze skutki prawne dla samej spółki) od zbycia udziału spółkowego komandytariusza.

Przygotowanie do sprzedaży ogółu praw i obowiązków spółki

Zbycie udziału spółkowego następuje w drodze czynności prawnej (umowy) o charakterze kauzalnym, najczęściej w drodze umowy sprzedaży. W związku z zakresem praw i obowiązków wspólnika spółki komandytowej, a w szczególności w jego osobistej (a w przypadku komplementariusza – dodatkowo nieograniczonej) odpowiedzialności za zobowiązania spółki, nabywca najczęściej dąży do weryfikacji stanu i interesów spółki, w drodze audytu (due diligence) prawnego i finansowego. Celem takiego audytu jest nie tylko potwierdzenie lub ustalenie okoliczności i potencjalnych ryzyk związanych z przystąpieniem do spółki komandytowej, lecz również pomoc w ustaleniu lub potwierdzeniu wartości rynkowej udziału spółkowego, a tym samym jego ceny sprzedaży.

Przeniesienie ogółu praw i obowiązków prowadzi do powstania solidarnej odpowiedzialności wspólnika występującego i wspólnika przystępującego, za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce oraz za zobowiązania samej spółki osobowej. Tym samym, w interesie wspólnika przystępującego jak i wspólnika występującego związanych zarówno jest zbadanie rzeczywistego stanu rozliczeń pomiędzy spółką a wspólnikiem występującym, a także stanu interesów spółki, w celu określenia poziomu jej zobowiązań, w szczególności wymagalnych.

Sprzedaż ogółu praw i obowiązków przez jednego lub wielu wspólników

Sprzedaż praw i obowiązków może nastąpić przez jednego tylko wspólnika (komplementariusza lub komandytariusza) lub w ramach szerszej transakcji sprzedaży udziałów spółkowych kilku wspólników.

Ze względu na zakaz rozszczepialności praw udziałowych w spółce komandytowej problematyczne może być przeniesienie udziału spółkowego przez jednego wspólnika na rzecz wielu wspólników. Za dopuszczalne należy jednak uznać równoległe przeniesienie w ramach kilku umów sprzedaży udziałów spółkowych należących do trzech wspólników, na – odpowiednio – trzech nowych wspólników wstępujących w miejsce dotychczasowych i przejmujących ich prawa. Z prawnego punktu widzenia, o ile taka transakcja nie naruszy istoty spółki komandytowej (przynajmniej jeden komplementariusz i jeden komandytariusz) nie ma również przeszkód w przeniesieniu przez kilku wspólników spółki komandytowych ich udziałów spółkowych na rzecz jednej osoby, która jako nowy wspólnik „skumuluje” prawa i obowiązki należące do dotychczasowych wspólników.