Podstawą istnienia spółki jest relacja między jej wspólnikami. Jakiekolwiek zaburzenia tej relacji mogą prowadzić do niezgodności, która w wyniku eskalacji może doprowadzić do konfliktu. W związku z powyższym można mówić o różnych stadiach konfliktu, a tym samym różnych sposobach ich rozwiązywania, które w tym miejscu wymagają zdefiniowania.

Zasada dobrowolności uczestnictwa

Przyjmuje się, że uczestnictwo w spółkach oparte jest na zasadzie dobrowolności, a zatem przy tworzeniu spółki między wspólnikami istnieje zgoda, w przeciwnym przypadku w ogóle nie doszłoby do zawarcia umowy spółki. Przy zawieraniu spółki dochodzi też do zdefiniowania interesu spółki, będącego wypadkową interesów poszczególnych jej wspólników, z uwzględnieniem przewidzianego w umowie wspólnego celu społeczno-gospodarczego. Innymi słowy można stwierdzić, że w momencie utworzenia spółki istnieje wspólnota interesów wspólników wyrażających się w interesie spółki, nawet jeśli partykularne interesy wspólników są rozbieżne.

Istota konfliktu w spółce

Prowadzenie spraw spółki i reprezentowanie jej wymaga podejmowania bieżących decyzji przez komplementariuszy oraz tych z komandytariuszy, którym powierzono prowadzenie spraw spółki. W zależności od postanowień umowy spółki, poszczególne kwestie wymagają lub nie wymagają podjęcia uchwał wspólników (np. w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki). W tym zakresie może się pojawić konflikt rozumiany jako niezgoda (rozbieżność zdań) pomiędzy wspólnikami. Rozwiązywanie konfliktu na tym etapie jest najłatwiejsze, albowiem najczęściej rozbieżność zdań między wspólnikami dotyczy zagadnień konkretnych i merytorycznych, które można argumentować i polubownie rozstrzygnąć. Należy jednak uważać, aby przez proste mechanizmy nie doprowadzić do eskalacji konfliktu. Przykładowo, przegłosowanie wspólników mniejszościowych bez przekonania ich do racji wspólników większościowych lub przynajmniej poddania pod dyskusję spornej kwestii może doprowadzić do utraty zaufania i skierowania działań poszczególnych wspólników do ochrony „ich” interesu, a nie wspólnego interesu spółki.

W kolejnym etapie – zaostrzania się różnic zdań pomiędzy wspólnikami – konflikt może ewoluować w stadium, w którym zachodzi zasadnicza różnica między wartościami lub celami wspólników. Na tym etapie często dochodzi do charakterystycznej próby redefiniowania interesu spółki, poprzez błędne utożsamienie go z interesem większości wspólników lub interesem wspólników większościowych. W przypadku dużej determinacji wspólników i wzajemnego zrozumienia może dojść jeszcze do polubownego rozstrzygnięcia, jednak nieraz różnica jest tak wielka, że nie da się jej usunąć. W takim przypadku – przywołując analogię do związku małżeńskiego – można stwierdzić, że stadium finalnym konfliktu wspólników jest zupełny i trwały rozpad wspólnoty interesów.

Konflikt wspólników w swej ostatecznej formie przybiera postać procesu działań sądowych i pozasądowych, które są prowadzone przez wspólników w celu zakończenia sporu. Zakończenie sporu wspólników przy zachowaniu składu osobowego spółki komandytowej jest możliwe zasadniczo w sytuacji, gdy wspólnicy rozstrzygnęli rozbieżności i zachowali wspólnotę interesów. W przeciwnym przypadku zakończenie sporu może polegać na zmianach osobowych w spółce, a nawet na rozwiązaniu spółki.

Zagadnienie przyczyn powstawania konfliktów wspólników (jak i sam konflikt wspólników) jest szerokie na tyle, że zasługuje na odrębne opracowanie. W kolejnych publikacjach omówione zostały wybrane uprawnienia wspólników i prawne procedury, które można wszcząć w celu zakończenia konfliktu wspólników: Rozwiązywanie konfliktów wspólników spółki komandytowej w drodze porozumienia, Pozbawienie i ograniczenie wspólnika prawa reprezentacji w spółce komandytowej, Pozbawienie wspólnika prawa prowadzenia spraw spółki.