Osoba fizyczna, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych bez cienia wątpliwości może być komplementariuszem jak i komandytariuszem spółki komandytowej, jeśli posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Wątpliwości co do możliwości wstąpienia przez osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych do spółki w charakterze komplementariusza mogą wynikać z podstawowej roli komplementariusza w zakresie reprezentowania spółki komandytowej i prowadzenia jej spraw.

Brak lub ograniczenie zdolności do czynności prawnych komplementariusza skutkowałoby bowiem przekazaniem kompetencji komplementariusza jego przedstawicielowi ustawowemu (rodzicowi lub opiekunowi), który nie jest wspólnikiem spółki komandytowej, stąd osoby nieposiadające pełnej zdolności do czynności prawnych nie mogą być komplementariuszami, albowiem byłoby to w niezgodzie z zasadą, że kierowanie spółką należy do komplementariuszy.

Przepisy kodeksu spółek handlowych wprost nie wymagają od komplementariusza posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych, ani wprost nie zakazują osobom pozbawionym zdolności do czynności prawnych lub ograniczonych w tej zdolności uczestniczenia w spółkach komandytowych w charakterze wspólnika, należałoby zatem dopuścić osoby o takim statusie do uczestnictwa w spółce komandytowej zarówno w charakterze komplementariusza, jak i komandytariusza.

Należy w tym kontekście zauważyć, że w odniesieniu na przykład do członków zarządu spółek kapitałowych takie ograniczenie zostało wprost wyrażone w art. 18 § 1 ksh., a racjonalny ustawodawca – gdyby chciał ograniczyć możliwość udziału w spółkach komandytowych tylko do osób fizycznych posiadających pełną zdolność do czynności prawnych – wprowadziłby podobne ograniczenie w sposób wyraźny. Podobnie, utrata przez wspólnika zdolności do czynności prawnych nie została również wymieniona w ustawowym katalogu przyczyn rozwiązania spółki (art. 58 § 1 w zw. z art. 103 § 1 ksh.), brak też w spółkach osobowych odpowiednika art. 21 § 1 pkt 4 ksh. wskazującego na możliwość rozwiązania spółki kapitałowej przez sąd, jeśli osoby zawierające umowę spółki nie posiadały zdolności do czynności prawnych.

Szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia tej kwestii ma treść art. 110 § 1 pkt 3 ksh., zgodnie z którym „Zgłoszenie spółki komandytowej do sądu rejestrowego powinno zawierać (…) nazwiska i imiona albo firmy (nazwy) komplementariuszy oraz odrębnie nazwiska i imiona albo firmy (nazwy) komandytariuszy, a także okoliczności dotyczące ograniczenia zdolności wspólnika do czynności prawnych, jeżeli takie istnieją (…)”. Skoro więc przepis wymaga wskazania tych okoliczności dotyczących wspólnika, bez rozróżnienia sytuacji komplementariusza i komandytariusza, oznacza to, że dopuszczalne jest istnienie spółki komandytowej, w której komplementariusz lub komandytariusz posiada ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Wykładnia analizowanego przepisu prowadzi ponadto do wniosku, że należy również dopuścić udział w spółce komandytowej komplementariusza całkowicie pozbawionego zdolności do czynności prawnych, a istnienie takiej okoliczności tym bardziej należy zgłosić do sądu rejestrowego.

Wprawdzie działanie osoby całkowicie pozbawionej zdolności do czynności prawnej, szczególnie w charakterze komplementariusza, może być znacząco utrudnione, jednak celowość dopuszczenia takiej sytuacji i jej praktyczne zastosowanie może mieć znaczenie przy śmierci wspólnika i ocenie możliwości przystąpienia w jego miejsce małoletnich spadkobierców. Dopuszczenie ich do udziału w spółce oznaczałoby możliwość kontynuowania działalności przez spółkę i realną sukcesję. Przeciwny wniosek nie wydaje się mieć oparcia w przepisach prawa, a ponadto prowadziłby do konieczności wypłaty majątku przypadającego na zmarłego wspólnika, a nawet rozwiązania spółki komandytowej. Należy również przychylić się do poglądu A.Kappesa, że wspólnicy mogą zmienić umowę spółki i pozbawić takiego wspólnika prawa prowadzenia spraw spółki i reprezentacji spółki, ewentualnie wystąpić do sądu o pozbawienie go tych praw wyrokiem (art. 30 i art. 47 ksh.).

W końcu należy stwierdzić, że pozbawienie lub ograniczenie w zdolności do czynności prawnych nie oznacza pozbawienia samej zdolności prawnej, czyli zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków, którą posiada każdy człowiek od chwili urodzenia (art. 8 § 1 k.c.). Spółka komandytowa, podobnie jak inne spółki osobowe, charakteryzuje osobisty charakter udziału wspólników, łączący z jednej strony kompetencje w zakresie reprezentacji oraz prowadzenia spraw spółki, a z drugiej strony uprawnienia o charakterze majątkowym.Dopuszczenie możliwości uczestnictwa osób fizycznych nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych stanowi podstawę realizacji zdolności prawnej tych osób i ich specyficznej osobowo-majątkowej więzi ze spółką komandytową.

Należy również pamiętać, że uzyskanie statusu wspólnika przez spadkobiercę uzależnione jest od zawarcia odpowiedniego postanowienia umowy spółki. Um