Wypowiedzenie umowy spółki komandytowej jest możliwe, jeżeli umowę spółki zawarto na czas nieoznaczony, na takich zasadach, jak wypowiedzenie umowy spółki jawnej (art. 61 § 1 w zw. z art. 103 § 1 ksh.). Przyjmuje się, że uczestnictwo w spółce handlowej, podobnie jak inne formy prowadzenia działalności gospodarczej, pozostają w zakresie wolności osób fizycznych i prawnych wyrażonej w postaci swobody działalności gospodarczej, która może być w każdym czasie zakończona.

Umowa spółki na czas oznaczony

Jednocześnie, wobec braku wynikającej z przepisów prawa możliwości wypowiedzenia umowy spółki zawartej na czas oznaczony z jednej strony należy założyć, że przez zawarcie umowy spółki na czas oznaczony wspólnicy z góry zakładają i godzą się wypełnienie umowy w całości. Z drugiej strony – nie wyklucza to możliwości zamieszczenia również w umowie spółki zawartej na czas oznaczony postanowienia umożliwiającego wspólnikom wcześniejsze wystąpienie ze spółki. W przypadku zawarcia umowy spółki na czas życia wspólnika ustawowe prawo wypowiedzenia umowy przysługuje wspólnikowi na takich zasadach, jakby umowę spółki zawarto na czas nieoznaczony (art. 61 § 2 w zw. z art. 103 § 1 ksh.). Podobnie należy traktować umowę spółki zawartą na czas oznaczony, ale niezwykle długi z obiektywnego (np. 100 lat) lub subiektywnego punktu widzenia (np. biorąc pod uwagę wiek i spodziewaną długość życia wspólników).

Wypowiedzenie w drodze jednostronnego pisemnego oświadczenia woli wspólnika

W braku szczegółowego trybu określonego w umowie spółki, wypowiedzenie umowy następuje w drodze jednostronnego pisemnego oświadczenia woli wspólnika, który zamierza wystąpić ze spółki, skierowanego do pozostałych wspólników lub wspólnika uprawnionego do reprezentowania spółki (art. 61 § 3 w zw. z art. 103 § 1 ksh.). W braku postanowień umownych, zastosowanie mają przepisy, które przewidują termin 6-miesięczny przed końcem roku obrotowego spółki. Za dopuszczalne należy uznać przedłużanie lub skracanie w umowie spółki komandytowej terminu ( świadczy o tym również pośrednio art. 62 § 2 ksh.) lub określanie trybu jego wykonania (np. przez złożenie oświadczenia w określonej formie). Przepisy umożliwiające wspólnikowi wypowiedzenie umowy spółki zawartej na czas nieoznaczony mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że wspólnicy nie mogą tego prawa wyłączyć, ani ograniczyć w takim stopniu, że jego wykonanie będzie niemożliwe lub znacząco utrudnione. Za niedopuszczalne należy uznać przykładowo wprowadzenie w umowie spółki warunku, że wspólnik wypowiadający umowę jest zobowiązany znaleźć na swoje miejsce nowego wspólnika o odpowiedniej zdolności kapitałowej.

Termin wypowiedzenia

Wypowiedzenie umowy spółki jest skuteczne wraz z upływem terminu. A zatem w przypadku złożenia w lipcu danego roku oświadczenia o wypowiedzeniu umowy spółki, której rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym, efektywny termin wypowiedzenia wyniesie niemal 18 miesięcy i będzie upływał pod koniec grudnia roku następnego.

Ustawowe zasady dotyczące wypowiedzenia, w tym ustawowy termin wypowiedzenia, nie wykluczają jednak zawarcia pomiędzy wspólnikami na zasadzie swobody umów porozumienia w sprawie wystąpienia wspólnika, nawet w okresie biegu terminu wypowiedzenia. Ustawowy termin wypowiedzenia ma bowiem umożliwić spółce przygotowanie się do rozstania z jednym ze wspólników, a wspólnicy pozostający w spółce mogą uznać, że krótszy termin wystąpienia wspólnika lub inne zasady jego wystąpienia nie zaszkodzą sprawom spółki.

Wypowiedzenie pod warunkiem

W orzecznictwie i doktrynie prawa przedstawiono pogląd, że za bezskuteczne należy uznać złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu pod warunkiem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2009 r., sygn. akt II CSK 614/08). Wydaje się, że powyższą tezę należy odnieść do niedopuszczalnego warunku zawieszającego, który skutkuje nieważnością czynności prawnej, albowiem warunek rozwiązujący (uchylający skuteczność wypowiedzenia) należałoby uznać za niezastrzeżony, a samo wypowiedzenie za skuteczne (por. art. 94 kc.).

Wypowiedzenie umowy spółki

Wskutek wypowiedzenia umowy spółki spółka komandytowa ulegnie rozwiązaniu, chyba że umowa spółki stanowi inaczej lub jeśli wspólnicy postanowią, że spółka będzie trwać nadal. Uzgodnienie takie powinno nastąpić jednomyślnie, chyba że umowa spółki przewiduje, że decyzja co do istnienia spółki może zostać podjęta przez wspólników w inny sposób (np. większością głosów). W sytuacji, w której wypowiedzenie złożył jedyny komandytariusz lub jedyny komplementariusz, spółka ulegnie rozwiązaniu, chyba że przed upływem terminu wypowiedzenia do spółki przystąpi inna osoba, uzyskując odpowiednio status komplementariusza lub komandytariusza.

Skutkiem wypowiedzenia jest konieczność rozliczenia się z występującym wspólnikiem z jego udziału kapitałowego obliczanego na podstawie osobnego bilansu, według wartości zbywczej (rynkowej) majątku spółki, chyba że wskutek braku odpowiedniego postanowienia umowy spółki lub porozumienia wspólników spółka ulegnie rozwiązaniu, a jej majątek będzie przedmiotem czynności likwidacyjnych, a w końcu zostanie podzielony pomiędzy wszystkich wspólników.

Roszczenie o wypłatę udziału kapitałowego

Jednym z praw przysługujących wspólnikowi, którymi wspólnik może rozporządzać i które mogą zostać zajęte przez jego wierzyciela, jest roszczenie o wypłatę udziału kapitałowego (rozliczeniowego) obliczanego według wartości zbywczej majątku spółki. Zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami, „jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika, wówczas jego wierzyciel, który na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń służących wspólnikowi w przypadku jego wystąpienia lub rozwiązania spółki, może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki była zawarta na czas oznaczony (art. 62 § 2 w zw. z art. 103 § 1 ksh.). Wierzyciel może skorzystać z krótszego terminu wynikającego z umowy spółki, jeżeli taki został zastrzeżony na korzyść egzekwowanego wspólnika. Wierzyciel może także nie wypowiadać umowy spółki i dokonać zajęcia jedynie udziału w zysku wspólnika, pobierając „za niego” dywidendę. Pomimo zajęcia praw, którymi wspólnik może rozporządzać, wierzyciel wspólnika może wykonywać jedynie prawa przyznane mu jako wierzycielowi na podstawie obowiązujących przepisów prawa, nie staje się jednak wspólnikiem i nie ma możliwości prowadzenia spraw spółki, reprezentowania spółki, czy wykonywania uprawnień korporacyjnych zastrzeżonych wyłącznie dla egzekwowanego wspólnika.

Podsumowanie

Wystąpienie wspólnika, dokonane zarówno w trybie wypowiedzenia złożonego przez wspólnika lub jego wierzyciela, jak i porozumienia wspólników, nie stanowi formalnie zmiany umowy spółki, jednak w zależności od dotychczasowych postanowień umowy spółki zarówno z prawnego jak i praktycznego (biznesowego) punktu widzenia może skutkować koniecznością ustalenia między pozostałymi wspólnikami np. nowego udziału w zysku lub zasad reprezentacji i prowadzenia spraw spółki.